• Từ trường hợp đầu tiên được phát hiện vào 8/12/2019, số ca lây nhiễm tăng nhanh và gây tử vong hơn 100 người vào 28/1/2020.
• 30/1/2020, WHO ban bố tình trạng khẩn cấp y tế toàn cầu đối với chủng virus 2019-nCoV.
• Tính đến ngày 28/3/2020 Tổng số người nhiễm trên toàn thế giới là 565.376 ca mắc trong đó 26.260 trường hợp tử vong. (Zing.vn)

Nhân loại đã hoàn toàn thua trong cuộc chiến với virus corona: Không thuốc; Không vắc-xin; Không hiểu chúng rơi ra từ đâu, lây nhiễm như thế nào. Trong lúc loạn lạc thế này, chúng ta hãy cùng nhìn lại những giá trị bảo vệ sức khỏe tự thân của Đông Y trong mấy nghìn năm qua để suy ngẫm về cách chúng ta đang sống ở thời đại hiện nay.

“Hoàng Đế Nội Kinh Tố Vấn” là tác phẩm kinh điển được coi là công trình lý luận hàng đầu của nền Y học phương Đông được viết cách đây hơn 2000 năm, các danh y xưa nay như Hoa Đà, Biển Thước, Y Doãn, Hải Thượng Lãn Ông, Tuệ Tĩnh… đều coi đây là sách gối đầu giường trong việc nghiên cứu, chẩn trị cho bệnh nhân và truyền dạy môn sinh đệ tử. Đến ngày nay bộ sách vẫn giữ nguyên được giá trị đó đối với những bác sĩ Y học cổ truyền.

“Hoàng Đế Nội Kinh Tố Vấn” có viết “ Tà chi sở tấu kỳ khí tất hư, chính khí tồn nội tà bất khả can” nghĩa là “Một khi cơ thể bị nhiễm bệnh là do chính khí suy yếu, Một khi chính khí khỏe mạnh thì cơ thể sẽ không bị nhiễm bệnh”. Nhìn từ góc độ hiện đại thì “Chính khí” mà Đông y đang đề cập đến ở đây đó là Hệ miễn dịch. Hệ miễn dịch giống như một “bức tường thành” vững chắc, bảo vệ cơ thể trước sự tấn công của các loại bệnh tật. Vậy làm thế nào để “Chính khí tồn nội”?

Đông y cho rằng, cơ thể con người là một tiểu vũ trụ. Trong vũ trụ có 3 vật quý đó là Nhật, Nguyệt, Tinh (Mặt trời, mặt trăng, các vì sao). Trong trời đất có 3 bảo bối đó là Thủy, Hỏa, Phong (Nước, Lửa, Gió). Trong cơ thể con người có tam bảo là Tinh, Khí, Thần. Tinh, Khí, Thần liên quan mật thiết đến “Chính khí” của cơ thể, nói cách khác, “Chính khí” là tên gọi khác của Tinh, Khí, Thần. Vì vậy trong Đông Y rất chú trọng đến tu dưỡng “Tinh, Khí, Thần” để giúp cơ thể thích nghi với tự nhiên, chống lại các yếu tố gây bệnh bên ngoài và ngăn ngừa bệnh tật. Vậy trong Đông y, tu dưỡng Tinh, Khí, Thần như thế nào?

dưỡng sinh trong đông y

? 1. CẤP ĐỘ CƠ BẢN NHẤT: DƯỠNG TINH – DƯỠNG THÂN

Tinh là các chất tinh hoa nuôi dưỡng con người. Cơ thể là một bộ máy trao đổi chất với thiên nhiên bằng cách ăn uống, hít thở. Oxy và các chất dinh dưỡng sau khi được đưa vào cơ thể, sẽ kết hợp thành tinh chất nuôi cơ thể. Chính vì vậy, để có một cơ thể khỏe mạnh, có rất nhiều yếu tố cần chú ý, Chế độ ăn – uống, Giấc ngủ, Môi trường sống, Chế độ làm việc – nghỉ ngơi, Tập thể dục, Quan hệ tình dục.

??‍???‍? Về ăn uống, nếu không kiểm soát tốt việc ăn uống thì tạo nên những tạp chất ứ đọng trong cơ thể, đồng thời cũng sẽ gây nên các bệnh lý khác như viêm loét hệ tiêu hóa, béo phì, goute, mỡ máu, đái tháo đường… Đông y có câu “Bệnh tòng khẩu nhập” (sinh bệnh từ những thứ ăn vào) là như vậy . Vậy trong Đông y ăn như thế nào cho đúng, do bài viết rất dài nên tôi sẽ chỉ nói tóm tắt, hẹn vào một bài khác sẽ nói tỉ mỉ từng vấn đề. Mọi người có thể tìm trên mạng bài phóng vấn của Giáo sư Tề Bá Lực về vấn đề ăn uống để tham khảo thêm.

Như lúc đầu đã trình bày, Đông Y coi con người là một một tiểu vũ trụ, nên mọi sinh hoạt đều phải thuận theo tự nhiên mới đúng đúng nhịp sinh học của vũ trụ, nếu đi ngược là sẽ gây bệnh.

?? Buổi sáng mặt trời mới lên, dương khí còn ít, rất mát mẻ, dương khí trong con người cũng vậy, vẫn còn yếu không có nhiệt lượng lớn để cung cấp cho hệ tiêu hóa, thế nên chỉ nên ăn uống những thứ ấm, dễ tiêu. Không nên ăn những thứ nguội lạnh, càng không nên uống nước đá buổi sáng, nhiều người thích uống sữa buổi sáng, mà nhiều nhiều chất béo, vô cùng khó tiêu, nhiều người bị đầy bụng nhiều tháng do uống sữa buổi sáng, thứ nữa là hoa quả phần nhiều mang tính hàn, vì thế cũng không ăn hoa quả hay nước ép buổi sáng. Cổ nhân có câu “Triêu bất thực quả, Mộ bất đả thê” (Buổi sáng không nên ăn hoa quả, trước khi đi ngủ không nên đánh vợ) là như vậy, giờ thì cả ban ngày cũng không nên đánh vợ nhé

☀️☀️ Buổi trưa là lúc dương khí cực thịnh, cơ thể có nhiều nhiều năng lượng (dương khí) để cung cấp cho hệ tiêu hóa, bạn có thể ăn nhiều trong bữa này, để có năng lượng làm việc trong ngày. Trong Đông y thì khuyên Dạ dày chứa được 10 phần thì chúng ta chỉ nên ăn 7 phần mà thôi. Bởi vì khi ăn no quá, hệ tiêu hóa sẽ bị quá tải, trong thời gian dài sẽ gây nên những bệnh lý như viêm loét dạ dày, trào ngược dạ dày thực quản… Đặc biệt không nên ăn quá nhiều một thứ gì đó ví dụ như ăn quá cay, quá nhiều dầu mỡ, quá mặn, thời gian kéo dài sẽ gây ra những bệnh như: trĩ, nổi mụn trứng cá, mỡ máu, sỏi thận..

?? Buổi tối, mặt trời lặn, dương nhập vào trong âm phận. Cũng không nên ăn quá muộn sau 7h tối, ăn quá no và ăn quá nhiều chất khó tiêu. Buổi tối mọi hoạt động của cơ thể đều giảm xuống, nếu ăn nhiều, năng lượng không có chỗ tiêu thụ thì sẽ tích hết thành mỡ để dự trữ, đó là lý do ăn tối muộn dễ béo. Các thầy thuốc Đông y thường ăn cháo nhẹ nhàng vào buổi tối và buổi sáng, ăn liền mấy chục năm, thân khỏe mạnh, không mắc bệnh gì.

? ? Đêm xuống, mặt trời tắt, dương liễm vào âm, vạn vật đi ngủ, con người cũng vậy, không nên thức khuya sau 22h. Cũng thùy thuộc vào mùa đông mùa hè, tùy thuộc vào thời tiết để điều chỉnh cho phù hợp. Mùa hè trời nóng ngày dài đêm ngắn, nên ngủ sớm dậy sớm. Mùa đông ngày ngắn đêm dài, nên ngủ sớm dậy muộn. Khi ngủ dương liễm vào âm nên khả năng bảo vệ của cơ thể bị giảm, nhiệt độ cơ thể thấp, dễ bị tà khí nhập, thế nên chú ý không cởi trần đi ngủ. Mùa hè không nên bật điều hòa quá thấp, để quạt phả trực tiếp vào người. Mùa đông thì phải bảo vệ bàn chân, chân ấm một đời không bệnh.
Ngoài ra, buổi trưa nên có giắc ngủ ngắn 15 -30 phút để dưỡng thần, tâm khí khỏe mạnh, không bị mệt mỏi, hụt hơi cho giờ làm việc chiều. Đây cũng là lúc để đầu óc nghỉ ngơi sau những giờ làm việc căng thẳng và mệt mỏi.

? ? Môi trường sống nên sạch sẽ, khô ráo sạch sẽ thì ít có virus, vi khuẩn, mùa ẩm thấp thì nên mua máy hút ẩm, nếu không sẽ dễ bị các bệnh về hô hấp và cơ – xương – khớp. Ông bà ta cũng nói mấy nghìn năm rồi “Nhà sạch thì mát, bát sạch ngon cơm”. Hiện nay thành phố ô nhiễm, cuối tuần nên ra ngoại thành cắm trại, nghỉ ngơi, hít thở không khí trong lành. Ở Trung quốc, do không khí ô nhiễm, Ung thư phổi là nhiều nhất, chúng ta không phải là chính phủ thì việc gì nhỏ nhất góp phần bảo vệ môi trường thì nên làm.

??‍???‍? Chế độ làm việc – nghỉ nên phù hợp, hạn chế những căng thẳng stress kéo dài, đây là nguyên nhân dẫn đến khí trệ huyết ứ, một trong các nguyên nhân hàng đầu gây ra đau đầu, mất ngủ, trầm cảm, ung thư.

Vì vậy trong công việc, nên bình tĩnh để có thể sáng suốt giải quyết vấn đề. Gia Cát Lượng từng nói “Phi ninh tĩnh vô dĩ chí viễn” – Không bình tĩnh thì đầu óc không thể sáng suốt được! Bình tính thì khí huyết điều hòa, thần không bị loạn, tư duy từ đó mà nảy sinh! Gia Cát Lượng ngồi đánh đàn đuổi 15 vạn quân Tư Mã Ý là do sự bình tĩnh mà nảy ra được mưu lược sâu xa là một ví dụ.

??‍♀️????‍♂️ Tập thể dục, Càn Long là một vị vua sống thọ nhất trong lịch sử Trung Hoa với 89 tuổi, khi khảo cứu tư liệu thì phát hiện ông ngày cũng kiên nhẫn tập 10 động tác thể dục, người đời sau gọi 10 động tác thể dục đó là Càn Long Thập Thường. Giờ trong cuộc sống hiện đại, ai cũng nhận ra tầm quan trọng của việc tập thể dục, vì vậy nên chọn cho mình một môn phù hợp, tập thể dục không quá mệt, ra mồ hôi vừa đủ, càng tập càng thấy khỏe thì đó là môn thể dục phù hợp với chính bạn.

?‍❤️‍? Trong Đông y có bài thơ dưỡng sinh như sau:
Bán dạ tam bôi tửu
Bình minh nhất trản trà
Thất nhật dâm nhất độ
Lương y bất đáo gia
Nghĩa là: Mỗi tối uống 3 ly rượu thuốc trước khi đi ngủ, Buổi sáng thì làm một ấm trà, Bảy ngày quan hệ một lần, cứ đều đặn như thế thì không bao giờ phải đi bệnh viện.

Nói như thế để biết rằng việc duy trì điều độ trong quan hệ là rất quan trọng. Nếu tình dục quá độ sẽ làm thận tinh suy kiệt, thận là tiên thiên của cơ thể, tiên thiên suy kiệt thì vạn bệnh đều sinh. Đông y cho rằng con người và trời đất luôn luôn tương ứng, âm dương khí huyết của con người và giới tự nhiên giữ một trạng thái cân bằng hòa hợp. Vì vậy, khi thời tiết khí hậu bên ngoài đột nhiên thay đổi hoặc có những ảnh hưởng không tốt của mặt trăng mặt trời hoặc trong thời kỳ cơ thể đang có bệnh thì chuyện phòng the nên hạn chế. Y thư cổ đã nói: “Đại hàn, đại thử, mưa to gió lớn cần kỵ chuyện phòng the”. Đặc biệt, trong mùa đông thời tiết lạnh, cơ thể con người phải dồn năng lượng để chống lạnh, khí huyết âm dương mất cân bằng, vậy nên việc chuyện phòng the nên tiết chế để bảo vệ tinh khí.

dưỡng sinh

?? 2. CẤP ĐỘ TRUNG CẤP: DƯỠNG KHÍ

Khí là một dạng của năng lượng mà tồn tại cả bên trong và bên ngoài cơ thể người. Một trong những điểm quan trọng trong điều tiết khí chính là giữ tâm lý ổn định.

Nếu một người chỉ coi trọng dưỡng tinh – dưỡng thân mà xem nhẹ việc dưỡng khí – dưỡng tâm thì thân thể sẽ khó đạt được như mong muốn. Đó là bởi vì sinh lý và tâm lý của con người là có liên quan mật thiết với nhau.

Đông Y cho rằng con người có bảy loại tâm trạng: Hỷ – Nộ – Ưu – Tư – Bi – Khủng – Kinh. Nếu không kiểm soát tốt cảm xúc có thể dẫn đến rối loạn khí. Hoàng đế nội kinh có chép, “Hỷ thương Tâm; Nộ thương Can; Tư thương Tỳ; Bi, Ưu thương Phế; Khủng thương Thận”. Có nghĩa: Vui quá dễ gây tổn thương đối với tạng Tâm; tức giận dễ gây tổn thương đối với tạng Can; suy nghĩ quá độ dễ gây tổn thương đối với tạng Tỳ; bi thương, âu sầu quá độ dễ gây tổn thương đối với tạng Phế; sợ hãi quá độ dễ gây tổn thương đối với tạng Thận. Vì vậy nên chúng ta cần phải kiểm soát tốt cảm xúc, tâm có an thì khí mới thuận, nói thì dễ chứ làm thì thật là khó.

Tuy nhiên, trong khí công, nhiều bậc đại sư có thể kiểm soát khí của mình một cách hoàn toàn, ngoài ra còn đưa khí đến nơi mong muốn, có tác dụng bảo vệ cơ thể, đưa sức đề kháng của bản thân lên một mức cao nhất. Nhiều người cả đời chả bao giờ đọc một sách khí công, đông y nào nghiêm túc, chưa từng gặp một ai có tập qua khí công, chỉ đọc truyện chưởng, nhưng khi nói đến khí công thì hễ mở mồm ra là nói khí công cao siêu, huyền bí, không có thật. Khí công về mặt bản chất không có gì khó khăn, huyền bí cả. Cách tập ở mức cơ bản chỉ là dùng hơi thở hoà hợp với vận động của cơ thể, nhận biết được hơi thở và vận động, đồng thời lắng nghe cảm giác của mình đối với nội tạng. Một trong những thầy tôi đang theo học khí công đó là thầy Lê Thuận Nghĩa, chia sẻ với mọi người để cùng nhau học tập, bảo vệ sức khỏe cho chính mình.

??? 3. CẢNH GIỚI CAO NHẤT CỦA DƯỠNG SINH: DƯỠNG THẦN – TU TÂM DƯỠNG TÍNH

Trong dưỡng sinh của người đời xưa, vấn đề Tu Tâm Dưỡng Tính được đặt ở vị trí cao nhất. Tình tính hòa hoãn thì tâm bình thần an, dưỡng như là không dưỡng, tự nhiên như hơi thở, nhờ đó âm dương luôn luôn cân bằng, khí huyết luôn điều hòa, nên chính khí đầy đủ và bệnh tật không thể phát sinh.

Khi dưỡng thân tốt, dưỡng khí tốt, qua thời gian dài chúng ta quen với nhịp sống đó rồi, dần dần chúng ta sẽ nhận thấy mọi chuyện không có gì phức tạp và khó khăn. Khi đó là lúc chúng ta dần bước vào nhịp sống hòa hợp với tự nhiên và vũ trụ. Đó là khi ta nhận thấy dưỡng Tinh – Khí – Thần và cách tu tập Thân – Tâm – Ý của Phật giáo có nhiều điểm tương đồng.

Khi điều chỉnh được Thân và Khí rồi thì Thần cũng sẽ dần dần an, Phật giáo cũng tu tập từ Thân đến Tâm rồi mới tu đến Ý đó sao? Một khi Thần đã an, Ý đã nhuần rồi thì trong cơ thể khí huyết đầy đủ, kinh mạch lưu thông, chính khí trong cơ thể mạnh mẽ, chúng ta mạnh cả về thể chất lẫn tinh thần, bệnh tật từ đó mà ít đi. Một khi Thần đã an, Ý đã nhuần rồi thì chẳng phải ta đang sống thuận theo đạo Âm Dương của Trời Đất sao, đó cũng chính là triết lý “Tùy Duyên” của Phật Giáo đó sao? Ở trên đã phân tích rất kỹ thuận theo tự nhiên là như thế nào rồi, giờ hãy xem hai chữ “Tùy Duyên” của Đạo Phật như thế nào nhé.

“Tùy duyên” không phải buông xuôi phó mặc, mà học cách đối diện mà không oán hận, không nóng nảy, không thái quá, không ép buộc.
“Tùy duyên” không phải là tùy tiện, mà là học cách nắm chặt thứ hữu duyên, buông bỏ thứ vô duyên, không bi quan, không khiên cưỡng, không hoảng loạn.
Duyên ở thì giữ, duyên đi thì tùy. Có vậy cuộc sống mới có thể an nhiên, lạc quan, tĩnh tại.
Đôi khi, đối mặt với cuộc sống, ta phải thỏa hiệp, phải nhận nhịn, phải nhân nhượng. Bởi nhân sinh thất thường nào khác chi thời tiết, có lúc nắng tràn rực rỡ, có lúc lại như mưa rơi, thác đổ.
Dùng tấm lòng tốt đẹp để thưởng thức vạn vật, lấy chân tình đổi lấy chân tình, mang trách nhiệm để gánh vác công việc, dùng khiêm tốn để thừa nhận sai lầm.
Lấy lòng kiên nghị để theo đuổi lý tưởng. Dùng lòng bao dung để tha thứ lỗi lầm. Đưa lòng biết ơn để đối đãi người có công. Mang tấm lòng chân thực để chấp nhận hiện thực. Và lấy sự dứt khoát để buông bỏ những thứ không thuộc về mình.

Triết lý này cũng là tư tưởng chính của Trung Dung trong Đạo Lão. Y – Phật – Lão cùng hội tụ ở điểm này, đó là sống thuận theo tự nhiên, vũ trụ, đó cũng là triết học tinh hoa của người phương Đông chúng ta.

Trên thực tế, dưỡng Tinh, Khí, Thần không hề tách rời mà gắn liền với nhau. Con người cầu trường thọ, trước tiên phải xua đuổi bệnh tật. Muốn chữa bệnh thì phải điều khí. Muốn điều khí một cách đúng đắn thì phải dưỡng tâm dưỡng tính trước. Đó cũng là lý do tại sao trong Đông y coi cảnh giới cao nhất của dưỡng sinh chính là thay tâm đổi tính. Nhưng nếu chỉ dưỡng tâm tính mà không dưỡng thân cũng không được, thân đau ốm bệnh tật, chữ loạn từ đó mà sinh ra, Tâm sao có thể an được, khí huyết sao có thể bình hòa. Vì vậy chúng ta phải điều chỉnh cả 3 trạng thái cùng lúc, vì cơ thể là một khối thống nhất, tất cả đều có liên quan chặt chẽ đến nhau mới mang lại một cơ thể khỏe mạnh.

Đó là nguyên lý “Chính khí tồn nội, tà bất khả can” – Đạo dưỡng sinh của Y học phương Đông nghìn năm lịch sử!

Hy vọng chúng ta trong những ngày này có thể tìm ra ý nghĩa của cuộc sống. Hy vọng chúng ta có thể hiểu thêm về Âm Dương, sống hoà hợp với tự nhiên, cùng nhau vượt qua được thời kỳ khó khăn này.

Tác giả: Thạc sĩ Bác sĩ Nguyễn Văn Trỗi

Trả lời

Email của bạn sẽ không được hiển thị công khai. Các trường bắt buộc được đánh dấu *